ศูนย์สืบทอดศิลปผ้าจกราชบุรี



จังหวัดราชบุรีเป็นจังหวัดหนึ่งที่ประกอบด้วยประชากรหลายเผ่าพันธุ์  เชื้อชาตินี้มี  “ชาวไทยวนหรือโยนกเชียงแสน” ที่มีการอพยพเคลื่อนย้ายจากเมืองเชียงแสน  อำเภอเชียงแสน  จังหวัดเชียงราย มาตั้งถิ่นฐานอาศัยในจังหวัดราชบุรีตั้งแต่ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑)   และเป็นเจ้าของผู้ทอ  “ผ้าจกราชบุรี”  อันมีความประณีตสวยงามและมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันดีรวมอยู่ด้วย   โดยในปัจจุบันชาวไทยวนเหล่านี้มีการตั้งถิ่นฐานอยู่อาศัยกันค่อนข้างแน่นหนา  และยังคงมีการสืบทอดฝีมือจากทอผ้าจกกันอยู่ที่ตำบลคูบัว ตำบลดอนแร่  ในเขตอำเภอเมืองราชบุรี  และในท้องที่ตำบลรางบัว  ตำบลชัฏใหญ่ ในเขตอำเภอจอมบึง การทอผ้าจกของสตรีชาวไทยวนที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษนั้น   มิได้เป็นการทอขึ้นเพื่อการซื้อขาย  หากแต่ว่าทอขึ้นเพื่อการใช้สอยในครัวเรือนเป็นสำคัญ  และการทำนั้นก็จะเป็นไปตามโอกาสและฤดูกาลที่ว่างเว้นจากการทำงานในท้องไร่ท้องนา  ผลงานที่ได้จึงมีความประณีตบรรจงและสวยงามละเอียดอ่อน   เพราะเป็นการทอด้วยความมุ่งมั่นและสอดใส่อารมณ์สุนทรีย์แห่งศิลปะได้อย่างเต็มที่โดยไม่ได้จำกัดด้วยระยะเวลา ตลอดจนเมื่อมีการทอเสร็จก็มีการนำไปมอบให้บุคคลที่ตนรักและนับถือไว้สวมใส่หรือใช้สอย แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น   ความเฟื่องฟูของการทอผ้าจกเหล่านี้ก็ได้ลดน้อยลงไปทุกทีเนื่องจากความนิยมในการใช้ผ้าที่ผลิตจากโรงงานอุตสาหกรรมที่มีสีสันสวยงามและสวมใส่สบายกว่าและการทอผ้าจกแต่ละผืนต้องใช้ระยะเวลานานทำให้สตรีชาวไทยวนพากันหันไปประกอบอาชีพอื่นที่เสียเวลาน้อยกว่าและมีรายได้มาจุนเจือครอบครัวมากกว่า   ตลอดจนผลการที่สตรีชาวไทยวนรุ่นใหม่มิได้มีการฝึกหัดและปลูกฝังค่านิยมในการทอผ้าจากผู้สูงอายุชาวไทยวนตามแบบอย่างโบราณ



ด้วยความตระหนักในคุณค่าและความต้องการในการที่จะอนุรักษ์และสืบทอดศิลปะผ้าจกของชาวไทยวนให้คงอยู่เป็นมรดกทางภูมิปัญญาของชาวไทยวนในจังหวัดราชบุรีสืบไป   สมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนวัดแคทราย   นำโดยนายอุดม   สมพร   ผู้ซึ่งเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากชาวไทยวนอพยพโยกย้ายเมืองเชียงแสน   จึงได้มีการจัดตั้ง  “ศูนย์สืบทอดศิลปะผ้าจก   ราชบุรี”   ขึ้นที่บริเวณวัดแคทราย   หมู่ที่ ๑๓   ตำบลคูบัว   อำเภอเมืองราชบุรี   เมื่อปี พ.ศ.  ๒๕๓๐   โดยความร่วมมือสนับสนุนของหน่วยงานภาครัฐ   หน่วยงานเอกชนและองค์การการกุศลต่าง  ๆ   ทั้งในจังหวัดราชบุรีและจังหวัดอื่น ๆ  เพื่อให้เป็นศูนย์วิชาการผ้าจกสำหรับการศึกษาค้นคว้าแก่นักเรียน   นักศึกษา   และประชาชนผู้สนใจทั่วไปและเป็นศูนย์ฝึกหัดทอผ้าจกให้แก่เยาวชนและผู้สนใจ   โดยได้กราบบังคมทูลเชิญสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี   เสด็จพระราชดำเนินเป็นประธานในพิธีเปิดศูนย์เมื่อวันที่  ๑๔  ตุลาคม   ๒๕๓๔   อันเป็นคราวเดียวกับที่เสด็จพระราชดำเนินเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติราชบุรี